# Przerost migdałków podniebiennych i chrapanie u dzieci — tonsillotomia czy tonsillektomia

- Adres: https://poligon.cmmedicos.pl/przerost-migdalkow-podniebiennych-u-dzieci-chrapanie/
- Opublikowano: 2026-10-28
- Kategoria: Poradnik
- Ostatnia zmiana: 2026-10-28
- Źródło: Centrum Medyczne MEDICOS, ul. Onyksowa 12, 20-582 Lublin, tel. 81 740 84 20

> Duże migdałki, chrapanie i bezdech u dziecka: kiedy wystarczy obserwacja, czym różni się tonsillotomia od tonsillektomii i jakie są wskazania do zabiegu.

> Treść informacyjna. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O rozpoznaniu, badaniach i rodzaju leczenia decyduje laryngolog po zbadaniu dziecka.

„Dziecko ma ogromne migdałki” — to zdanie rodzice słyszą często, zwykle przy okazji infekcji. Duże migdałki podniebienne same w sobie nie są chorobą. Problemem stają się wtedy, gdy zaczynają przeszkadzać: dziecko chrapie, ma przerwy w oddychaniu w czasie snu, mówi niewyraźnie albo z trudem połyka. Drugim, zupełnie osobnym powodem do rozmowy o migdałkach są nawracające anginy. W tym artykule wyjaśniamy, czym różnią się te dwie sytuacje, jak wygląda diagnostyka, co można zrobić bez operacji i czym różnią się dwa zabiegi: tonsillotomia i tonsillektomia.

## Czym są migdałki podniebienne i dlaczego u dzieci są duże

Migdałki podniebienne to dwa skupiska tkanki chłonnej po obu stronach gardła, widoczne przy szeroko otwartych ustach. Razem z migdałkiem gardłowym („trzecim migdałkiem”) tworzą pierścień tkanki odpornościowej, która styka się z drobnoustrojami z powietrza i pokarmu [1][2]. U małych dzieci tkanka ta pracuje intensywnie, bo układ odpornościowy dopiero uczy się rozpoznawać zarazki. Dlatego migdałki rosną w wieku przedszkolnym, największe są między 3. a 7. rokiem życia, a później stopniowo się zmniejszają [2][3].

Powiększeniu sprzyjają nawracające infekcje górnych dróg oddechowych, alergiczny nieżyt nosa, refluks i dym tytoniowy w otoczeniu dziecka [2]. Sama wielkość migdałków oceniana w gabinecie nie przesądza o leczeniu. Liczą się objawy, a nie rozmiar [1][3].

## Przerost a nawracające anginy — dwa różne problemy

Warto od początku rozdzielić dwie sytuacje, bo wskazania do leczenia i rodzaj ewentualnego zabiegu są w nich inne [1][4].

**Przerost migdałków** to problem mechaniczny: tkanka jest tak duża, że zwęża gardło. Objawy dotyczą głównie snu, mowy i połykania.

**Nawracające zapalenia migdałków (anginy)** to problem zakaźny. Objawy to ból gardła, trudności z przełykaniem, gorączka, powiększone węzły chłonne szyi, czasem białe naloty na migdałkach. Pojedynczy epizod ustępuje zwykle w ciągu 3–4 dni [8]. U dzieci poniżej 5 lat większość angin wywołują wirusy, a takie infekcje nie są wskazaniem do operacji [4].

Oba problemy mogą występować razem, ale decyzję o zabiegu laryngolog podejmuje dla każdego z nich osobno [1][4].

## Objawy przerostu, na które warto zwrócić uwagę

- **W nocy:** głośne chrapanie, oddychanie przez otwarte usta, niespokojny sen, pocenie się, przerwy w oddychaniu zakończone głośnym „łapaniem” powietrza, czasem moczenie nocne [2][9].
- **W dzień:** mowa niewyraźna, „kluskowata”, jakby dziecko miało coś w ustach; kłopot z przełykaniem większych kęsów; u części dzieci nadpobudliwość, trudności z koncentracją i problemy z zachowaniem. Senność w ciągu dnia, typowa dla dorosłych z bezdechem, u dzieci występuje rzadziej [2].
- **Wzrost i waga:** niektóre dzieci z zaburzeniami oddychania w czasie snu gorzej przybierają na wadze i wolniej rosną [2].

Zaburzenia oddychania w czasie snu dotyczą około 11% dzieci, a obturacyjny bezdech senny, czyli powtarzające się zamykanie dróg oddechowych w czasie snu, około 2% [2]. Wśród chrapiących dzieci bezdech potwierdza się u około 1–6% [11]. Samo chrapanie nie jest więc rozpoznaniem, ale jest sygnałem, że warto porozmawiać z lekarzem. Wytyczne amerykańskie zalecają, aby pediatra pytał o chrapanie każde dziecko podczas wizyt kontrolnych [10].

Osobnej uwagi wymaga **jednostronne** powiększenie migdałka, zwłaszcza gdy szybko narasta lub towarzyszą mu chudnięcie, niewyjaśniona gorączka, nocne poty albo powiększone węzły chłonne. Taki obraz wymaga pilnej diagnostyki, często z usunięciem migdałka do badania histopatologicznego [2][3].

## Jak wygląda diagnostyka

Laryngolog zbiera wywiad dotyczący snu, infekcji, mowy i jedzenia. Pomocne jest, gdy rodzice przyniosą krótkie nagranie wideo z chrapaniem lub przerwami w oddychaniu oraz listę przebytych angin z datami i informacją, czy były leczone antybiotykiem [1][6].

Badanie obejmuje ocenę wielkości migdałków podniebiennych podczas spokojnego oddychania, badanie nosa (w tym często endoskopię, by ocenić migdałek gardłowy) i badanie uszu [2][3]. Jeśli lekarz podejrzewa bezdech, badaniem potwierdzającym jest polisomnografia, czyli całonocny zapis oddychania, wysycenia krwi tlenem i pracy serca [10][11]. Wytyczne amerykańskie zalecają ją przed zabiegiem szczególnie u dzieci poniżej 2 lat oraz u dzieci z otyłością, zespołem Downa, wadami twarzoczaszki, chorobami nerwowo-mięśniowymi, niedokrwistością sierpowatokrwinkową lub mukopolisacharydozami, a także wtedy, gdy objawy nie pasują do obrazu w badaniu [6]. W Polsce dostęp do polisomnografii jest ograniczony i decyzje często opierają się na objawach i badaniu laryngologicznym [11].

## Co można zrobić bez operacji

**Obserwacja.** Migdałki z wiekiem się zmniejszają. Przy łagodnym chrapaniu bez przerw w oddychaniu i bez objawów dziennych lekarz może zaproponować kontrolę za kilka miesięcy [2][3]. Wytyczne amerykańskie dotyczące nawracających infekcji gardła wprost zalecają „czujną obserwację”, gdy epizodów jest mniej niż 7 w ostatnim roku, mniej niż 5 rocznie przez 2 lata lub mniej niż 3 rocznie przez 3 lata — u wielu dzieci infekcje same stają się rzadsze w ciągu roku [6][7].

**Leczenie przyczyn przerostu.** Leczenie alergicznego nieżytu nosa i refluksu oraz unikanie dymu tytoniowego zmniejszają bodźce do rozrostu tkanki chłonnej [2].

**Glikokortykosteroidy donosowe.** Przy łagodnym bezdechu, gdy operacja nie jest możliwa albo gdy łagodne objawy utrzymują się po zabiegu, wytyczne amerykańskie wymieniają je jako opcję leczenia. Lek i czas stosowania ustala lekarz [10].

**Masa ciała.** U dzieci z nadwagą lub otyłością redukcja masy ciała jest zalecana jako uzupełnienie każdego innego leczenia bezdechu [10].

Nie ma leków, które „zmniejszają migdałki” na stałe. Antybiotyk leczy bakteryjną anginę, ale nie zmienia wielkości migdałków poza epizodem infekcji [1][8].

## Tonsillotomia czy tonsillektomia — czym się różnią

**Tonsillotomia** to częściowe usunięcie migdałków: wycina się tę część, która wystaje poza łuki podniebienne, a torebkę i część tkanki zostawia się na miejscu. **Tonsillektomia** to całkowite wycięcie migdałków razem z torebką [1].

Różnica nie jest tylko techniczna. Wynika z innego celu zabiegu:

- Tonsillotomię wykonuje się z powodu **przerostu** — gdy migdałki przeszkadzają w oddychaniu, połykaniu lub mowie. Wskazaniem bezwzględnym są objawy obturacyjnego bezdechu sennego, względnym utrudnione połykanie i zaburzenia mowy [1][3].
- Tonsillektomię wykonuje się głównie z powodu **zakażeń**: udokumentowanych nawracających angin (według wytycznych amerykańskich i brytyjskich co najmniej 7 epizodów w ostatnim roku, 5 rocznie przez 2 lata lub 3 rocznie przez 3 lata), nawracającego ropnia okołomigdałkowego lub podejrzenia zmiany nowotworowej [1][6][7].

Przegląd Cochrane z 2020 r., obejmujący 22 badania z udziałem prawie 2000 dzieci z zaburzeniami oddychania w czasie snu, porównał oba zabiegi. Po tonsillotomii dzieci wracały do zwykłej aktywności średnio o około 4 dni szybciej i rzadziej miały w pierwszym tygodniu powikłania wymagające leczenia (około 2,6% wobec 4,9%). Nie wykazano wyraźnej różnicy w ustępowaniu objawów oddechowych, ale jakość danych była niska. Nie wiadomo też na pewno, jak często pozostawiona tkanka ponownie się powiększa i wymaga kolejnego zabiegu [5].

Przy bezdechu sennym spowodowanym przerostem migdałków u dziecka bez innych obciążeń usunięcie lub zmniejszenie migdałków podniebiennych, zwykle razem z usunięciem migdałka gardłowego, jest według wytycznych amerykańskich leczeniem pierwszego wyboru [10]. O rodzaju zabiegu decyduje laryngolog na podstawie tego, co jest głównym problemem dziecka.

**Kiedy zabieg nie jest wskazany.** Przeciwwskazania to między innymi zaburzenia krzepnięcia, niektóre wady podniebienia, ostre zakażenie (zabieg się odracza) i ciężka choroba ogólna [1]. Przy łagodnych objawach alternatywą pozostaje obserwacja [2][3][6].

## Przygotowanie, zabieg i powrót do formy

Oba zabiegi wykonuje się w znieczuleniu ogólnym, przez usta. Przed zabiegiem potrzebne są badania krwi, w tym układu krzepnięcia, i rozmowa z anestezjologiem o pozostaniu na czczo [1]. Po całkowitym wycięciu migdałków polskie źródła podają pobyt w szpitalu co najmniej 24 godziny; wytyczne amerykańskie zalecają obserwację przez noc u dzieci poniżej 3 lat i u dzieci z ciężkim bezdechem [1][6]. Szczegóły przebiegu tonsillotomii opisuje strona zabiegu, do której link znajduje się niżej.

Po zabiegu najbardziej dokuczliwy jest ból gardła przy przełykaniu. Leki przeciwbólowe podaje się regularnie według zaleceń lekarza; wytyczne wskazują na ibuprofen lub paracetamol i zakazują kodeiny u dzieci po tym zabiegu [6]. Ważne jest picie — odwodnienie nasila ból i opóźnia gojenie. Dieta w pierwszych dniach jest miękka i chłodna; wysiłek ogranicza się przez około tydzień [1]. Po tonsillotomii powrót do przedszkola lub szkoły jest zwykle szybszy niż po tonsillektomii [5].

## Korzyści i ograniczenia

**Co przemawia za zabiegiem**

- U większości dzieci z bezdechem spowodowanym przerostem migdałków po zabiegu poprawia się oddychanie w nocy, a wraz z nim sen, zachowanie i jakość życia [2][10].
- Przy udokumentowanych, częstych anginach tonsillektomia zmniejsza liczbę infekcji gardła w pierwszym roku po zabiegu; dane o dłuższym efekcie są skąpe [6].

**Ograniczenia i ryzyko**

- Bezdech może utrzymywać się lub nawracać po zabiegu, zwłaszcza u dzieci z otyłością lub chorobami współistniejącymi — potrzebna jest kontrola po leczeniu [6][12].
- Po tonsillotomii pozostawiona tkanka może ponownie się powiększyć [5].
- **Krwawienie** jest najważniejszym powikłaniem. Może wystąpić w trakcie zabiegu, zaraz po nim albo kilka dni później. Według danych brytyjskich po tonsillektomii około 6% dzieci wraca do szpitala z powodu krwawienia, około 1% wymaga ponownego zabiegu, a około 1 na 500 — przetoczenia krwi [7]. Po tonsillotomii powikłania są rzadsze [5].
- Inne powikłania: ból i trudności z jedzeniem i piciem (ryzyko odwodnienia), zakażenie, uszkodzenie zębów przy zakładaniu narzędzi, przejściowe zaburzenia smaku, ryzyko związane ze znieczuleniem [1][7].

## Skierowanie i NFZ

Na wizytę w poradni laryngologicznej w ramach NFZ potrzebne jest skierowanie, na przykład od lekarza rodzinnego. Jest ważne, dopóki trwa przyczyna, z powodu której je wystawiono; dalsze badania i ewentualne skierowanie na zabieg wystawia już specjalista [13]. Wizyta odpłatna nie wymaga skierowania.

## Kiedy pilnie do lekarza / 112

Zadzwoń pod **112** lub jedź na najbliższy szpitalny oddział ratunkowy, jeśli dziecko:

- po zabiegu krwawi z ust lub nosa, wymiotuje krwią albo ciemną, fusowatą treścią [7][14],
- ma duszność, sinieje, nie może nabrać powietrza,
- w czasie anginy ma szybko narastający ból gardła z obrzękiem, nie może otworzyć ust, przełykać śliny ani mówić — to mogą być objawy ropnia okołomigdałkowego [8].

Pilnie skontaktuj się z lekarzem, gdy po zabiegu dziecko nie chce pić, oddaje mało moczu, ma wysoką gorączkę lub ból niereagujący na leki [7][14]. Jeśli w czasie snu zauważasz przerwy w oddychaniu i łapanie powietrza, umów wizytę u lekarza — to wymaga diagnostyki [9][10]. Centrum Medyczne MEDICOS nie prowadzi szpitalnego oddziału ratunkowego.

Informacje o tonsillotomii w CM MEDICOS: [Tonsillotomia – częściowe usunięcie migdałków podniebiennych](/tonsillotomia/).

## Najczęstsze pytania

**Czy duże migdałki zawsze trzeba operować?** Nie. Wielkość migdałków sama w sobie nie jest wskazaniem. Liczą się objawy: przerwy w oddychaniu we śnie, przewlekłe chrapanie z niespokojnym snem, trudności z połykaniem lub mową. Bez nich laryngolog zwykle zaleca obserwację, bo migdałki z wiekiem się zmniejszają [1][3].

**Czy po zabiegu dziecko przestanie chorować?** Tonsillotomia ma poprawić oddychanie, a nie zapobiegać infekcjom. Tonsillektomia wykonana z powodu udokumentowanych częstych angin zmniejsza ich liczbę w pierwszym roku, ale infekcje wirusowe gardła nadal będą się zdarzać [1][6].

**Czy migdałki mogą odrosnąć?** Po tonsillotomii pozostawiona tkanka może się ponownie powiększyć i czasem wymaga kolejnego zabiegu. Jak często się to zdarza, nie wiadomo dokładnie [5].

**Czy zabieg osłabi odporność dziecka?** Migdałki są częścią układu odpornościowego, ale ten sam rodzaj tkanki znajduje się w wielu innych miejscach gardła i organizmu. Wytyczne nie wymieniają osłabienia odporności wśród następstw zabiegu, a wskazania do niego ustala się właśnie tak, by operować tylko dzieci, u których korzyść przeważa [1][6].

**Ile dni dziecko zostaje w domu po zabiegu?** Po tonsillotomii zwykle kilka dni do tygodnia, po tonsillektomii dłużej. W badaniach różnica wynosiła średnio około 4 dni na korzyść tonsillotomii [5].

### Zobacz źródła, na podstawie których napisaliśmy ten artykuł(14)

1. Medycyna Praktyczna dla pacjentów. Operacje migdałków i gardła.
2. Skotnicka B. Przerost migdałków u dzieci. Medycyna Praktyczna dla pacjentów.
3. Medycyna Praktyczna dla pacjentów. Przerost migdałków.
4. Hassmann-Poznańska E. Jakie są wskazania do wycięcia migdałka gardłowego i migdałków podniebiennych? Medycyna Praktyczna, 5000 pytań z pediatrii. .
5. Blackshaw H. i wsp. Tonsillectomy versus tonsillotomy for obstructive sleep-disordered breathing in children. Cochrane Database Syst Rev 2020.
6. Mitchell R.B. i wsp. Clinical Practice Guideline: Tonsillectomy in Children (Update). AAO-HNS, Otolaryngol Head Neck Surg 2019;160(1 Suppl):S1–S42.
7. ENT UK. Tonsillectomy — informacja dla pacjentów.
8. NHS. Tonsillitis.
9. NHS. Sleep apnoea.
10. Marcus C.L. i wsp. Diagnosis and Management of Childhood Obstructive Sleep Apnea Syndrome. American Academy of Pediatrics, Pediatrics 2012;130(3):576–584.
11. Grabowski L. Jakie badanie służy do oceny obturacyjnego bezdechu sennego u dzieci? Medycyna Praktyczna, 5000 pytań z pediatrii. .
12. Kaditis A.G. i wsp. Obstructive sleep disordered breathing in 2- to 18-year-old children: diagnosis and management. ERS statement, Eur Respir J 2016;47(1):69–94.
13. pacjent.gov.pl. Skierowanie do specjalisty.
14. NHS. Adenoidectomy (objawy alarmowe po operacjach gardła u dzieci).

---

*Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej, diagnozy ani leczenia. Decyzję o badaniach i leczeniu podejmuje lekarz po zbadaniu pacjenta.* *Data weryfikacji: 2026-10.*

## Zabieg opisany w artykule

- [Tonsillotomia – częściowe usunięcie migdałków podniebiennych](https://poligon.cmmedicos.pl/tonsillotomia/)