# Wysiękowe zapalenie ucha środkowego u dziecka — niedosłuch, obserwacja, paracenteza i drenaż

- Adres: https://poligon.cmmedicos.pl/wysiekowe-zapalenie-ucha-srodkowego-u-dziecka/
- Opublikowano: 2026-10-28
- Kategoria: Poradnik
- Ostatnia zmiana: 2026-10-28
- Źródło: Centrum Medyczne MEDICOS, ul. Onyksowa 12, 20-582 Lublin, tel. 81 740 84 20

> Płyn w uchu środkowym nie boli, ale pogarsza słuch. Jak rozpoznać wysięk, dlaczego zaczyna się od obserwacji i kiedy laryngolog rozważa paracentezę lub dreny.

> Treść informacyjna. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O rozpoznaniu, badaniach słuchu i leczeniu decyduje laryngolog po zbadaniu dziecka.

Wysiękowe zapalenie ucha środkowego to jedna z najczęstszych chorób małych dzieci i jednocześnie jedna z najłatwiejszych do przeoczenia. Nie boli, nie daje gorączki i nie budzi dziecka w nocy. Jedynym objawem bywa to, że dziecko gorzej słyszy — a to łatwo pomylić z roztargnieniem albo „nieposłuszeństwem”. W tym artykule wyjaśniamy, skąd bierze się płyn w uchu, jak sprawdza się słuch u dziecka, dlaczego leczenie zaczyna się zwykle od obserwacji i kiedy laryngolog rozważa paracentezę lub założenie drenów.

## Czym jest wysięk w uchu środkowym

Ucho środkowe to niewielka przestrzeń za błoną bębenkową, która w zdrowym uchu wypełniona jest powietrzem. Łączy się z nosogardłem przez trąbkę słuchową — kanał, który wyrównuje ciśnienie i odprowadza wydzielinę. Gdy trąbka słuchowa nie działa prawidłowo, w uchu środkowym powstaje podciśnienie i gromadzi się płyn. Z czasem robi się gęsty i lepki, stąd angielska nazwa choroby „glue ear”, czyli „klejowe ucho” [1][2].

Płyn tłumi drgania błony bębenkowej i kosteczek słuchowych. Skutkiem jest niedosłuch przewodzeniowy: dźwięki docierają do ucha wewnętrznego stłumione, jakby dziecko miało zatkane uszy [2][3]. W odróżnieniu od ostrego zapalenia ucha nie ma tu bólu, gorączki ani ogólnego osłabienia [2].

Choroba jest bardzo częsta. Według polskich źródeł co najmniej jeden epizod przechodzi około 80–85% dzieci do 4. roku życia. Najczęściej chorują dzieci między 6. miesiącem a 5. rokiem życia, a po 7. roku życia zachorowania są rzadsze [2][3].

## Skąd bierze się płyn w uchu

Główną przyczyną jest niewydolność trąbki słuchowej. U małych dzieci jest ona krótsza i ustawiona bardziej poziomo niż u dorosłych, więc łatwiej się zatyka. Do tego dochodzą [2][12]:

- nawracające infekcje górnych dróg oddechowych — wysięk często pojawia się po przeziębieniu lub po ostrym zapaleniu ucha,
- przerost migdałka gardłowego („trzeciego migdałka”), który zasłania ujścia trąbek słuchowych w nosogardle,
- przewlekły nieżyt nosa, w tym alergiczny,
- refluks żołądkowo-przełykowy,
- wady budowy twarzoczaszki, na przykład rozszczep podniebienia.

Dzieci z zespołem Downa i z rozszczepem podniebienia są w grupie podwyższonego ryzyka: wysięk częściej u nich nawraca i rzadziej ustępuje samoistnie, dlatego wytyczne zalecają im stałą opiekę laryngologiczną i regularne badania słuchu [3][4][5].

## Objawy — na co zwrócić uwagę

Wczesne objawy są zwykle dyskretne. Rodzice i nauczyciele zauważają raczej zmiany w zachowaniu niż „chorobę ucha” [1][2]:

- dziecko głośno mówi, podgłaśnia telewizor lub tablet,
- nie reaguje na wołanie z drugiego pokoju, często dopytuje „co?”,
- wydaje się nieuważne, rozkojarzone, gorzej wykonuje polecenia w przedszkolu,
- u dzieci powyżej 4 lat: uczucie „pełności” lub „wody w uchu”, czasem szumy,
- rzadziej: zaburzenia równowagi, niezgrabność.

Jeśli wysięk utrzymuje się długo, zwłaszcza obustronnie, może opóźniać rozwój mowy i utrudniać naukę [1][5]. Dlatego wytyczne zalecają, aby rodzice dzieci z obustronnym wysiękiem i potwierdzonym niedosłuchem usłyszeli od lekarza o możliwym wpływie na mowę i język [5].

## Jak laryngolog stawia rozpoznanie i bada słuch

Podstawą jest badanie laryngologiczne. W otoskopii lekarz może zobaczyć zmieniony kolor błony bębenkowej lub brak odblasku, ale sam wygląd błony często nie wystarcza. Dlatego wytyczne kładą nacisk na dwa badania [2][5]:

- **otoskopię pneumatyczną** — lekarz delikatnie zmienia ciśnienie w przewodzie słuchowym i obserwuje, czy błona bębenkowa się porusza; przy płynie za błoną ruchomość jest ograniczona,
- **tympanometrię** — krótkie, niebolesne badanie sondą w uchu, które obiektywnie mierzy ruchomość błony bębenkowej. Płaska krzywa (tzw. typ B) wskazuje na obecność płynu.

Słuch bada się metodą dostosowaną do wieku: u maluchów audiometrią z wykorzystaniem zabawek lub obrazków jako nagrody za reakcję na dźwięk, u dzieci od około 3–4 lat audiometrią zabawową, a u starszych klasyczną audiometrią tonalną ze słuchawkami. U najmłodszych wykonuje się otoemisje akustyczne, które jednak wykrywają tylko większy niedosłuch [2][8]. Według wytycznych badanie słuchu jest wskazane, gdy wysięk utrzymuje się 3 miesiące lub dłużej, a u dzieci z grup ryzyka — niezależnie od czasu trwania [4][5].

## Dlaczego leczenie zaczyna się od obserwacji

Wysięk w większości przypadków ustępuje sam. Przeciętnie trwa 6–10 tygodni, a tylko u około 10% dzieci utrzymuje się dłużej niż 3 miesiące [3]. Dlatego polskie, brytyjskie i amerykańskie wytyczne zgodnie zalecają na początek około 3 miesięcy „aktywnej obserwacji” liczonej od początku wysięku lub od jego rozpoznania [1][3][4][5]. Aktywna obserwacja to nie bierne czekanie: obejmuje kontrolę u lekarza i badanie słuchu, a przy przewlekłym wysięku ponowną ocenę co 3–6 miesięcy, dopóki płyn nie ustąpi albo nie pojawi się istotny niedosłuch lub zmiany w błonie bębenkowej [5].

**Czego nie stosuje się w leczeniu wysięku.** Wytyczne NICE z 2023 r. i wytyczne amerykańskie zalecają, aby nie podawać w tym celu antybiotyków, glikokortykosteroidów (doustnych ani donosowych), leków przeciwhistaminowych, obkurczających błonę śluzową, mukolitycznych ani leków na refluks. Badania nie wykazały, by przyspieszały ustąpienie płynu [4][5]. Antybiotyk jest potrzebny tylko wtedy, gdy rozwinie się ostre zapalenie ucha [1]. Leczy się natomiast choroby towarzyszące: infekcje, niedrożność nosa, alergię [2].

**Autoinflacja.** Starsze dzieci (zwykle od 3 lat) mogą kilka razy dziennie nadmuchiwać nosem specjalny balonik albo przełykać ślinę przy zatkanym nosie. Ten manewr otwiera trąbkę słuchową i przepycha powietrze do ucha środkowego. Przegląd Cochrane z 2022 r. ocenił, że krótkoterminowe wyniki są obiecujące, metoda jest tania i nie zgłaszano działań niepożądanych, ale badania były małe i krótkie [1][7]. Wytyczne NICE wymieniają autoinflację wśród opcji do omówienia z rodzicami [4].

**Aparaty słuchowe.** Gdy niedosłuch jest istotny, a rodzice i lekarz chcą uniknąć zabiegu albo trzeba poczekać, wytyczne NICE dopuszczają czasowe stosowanie aparatów słuchowych. Jest to też pierwszy wybór u części dzieci z zespołem Downa [1][4].

## Kiedy laryngolog rozważa paracentezę i dreny

Zabieg rozważa się, gdy wysięk utrzymuje się ponad około 3 miesiące, zwłaszcza w obu uszach, i towarzyszy mu niedosłuch potwierdzony badaniem — w polskich źródłach podaje się próg rzędu 25–30 dB i więcej w lepiej słyszącym uchu [2][3]. Dodatkowe argumenty za zabiegiem to opóźnienie rozwoju mowy lub trudności szkolne związane z niedosłuchem, nawracające ostre zapalenia ucha, zmiany w błonie bębenkowej (np. kieszonki retrakcyjne), wady twarzoczaszki i zespół Downa, gdy samoistne ustąpienie jest mało prawdopodobne [2][3][5].

**Paracenteza** (myringotomia) to nacięcie błony bębenkowej i odessanie płynu. Samo nacięcie goi się w ciągu kilku dni, więc jeśli przyczyna się utrzymuje, płyn może szybko wrócić. Dlatego przy przewlekłym wysięku w nacięcie zakłada się zwykle **dren wentylacyjny** — maleńką rurkę, która utrzymuje wentylację ucha środkowego przez kilka do kilkunastu miesięcy, a potem najczęściej sama wypada [1][2]. Paracentezę bez drenu wykonuje się też w wybranych sytuacjach w ostrym zapaleniu ucha: przy bardzo nasilonym bólu i uwypukleniu błony, braku poprawy po antybiotyku, u dzieci z zaburzeniami odporności lub przy podejrzeniu powikłań — wtedy celem jest odbarczenie ucha i pobranie wydzieliny do badania [9].

**Czy razem z drenami usuwać trzeci migdałek?** Wytyczne NICE zalecają rozważenie adenotomii, gdy planuje się dreny, o ile dziecko nie ma wady podniebienia. Wytyczne amerykańskie różnicują wiek: u dzieci poniżej 4 lat samo wysiękowe zapalenie ucha nie jest wskazaniem do adenotomii (chyba że dziecko ma też niedrożność nosa lub przewlekłe zapalenie migdałka), u dzieci od 4 lat można zaproponować dreny, adenotomię lub oba zabiegi [4][5][10].

**Kiedy zabieg nie jest wskazany.** Przy wysięku krótszym niż 3 miesiące, bez istotnego niedosłuchu, u dziecka bez czynników ryzyka — zaleca się obserwację [1][5]. Przeciwwskazaniem do zabiegu w danym momencie jest też ostra infekcja. Decyzję podejmuje laryngolog razem z rodzicami, po omówieniu korzyści i ryzyka [4].

## Co mówią badania o drenach

Przegląd Cochrane z 2022 r. (10 badań, ponad 1700 dzieci) wykazał, że dreny poprawiają słuch głównie w pierwszych miesiącach: po 3 miesiącach różnica wobec obserwacji wynosiła średnio 12 dB, po 6–9 miesiącach około 4 dB, a po roku i później różnicy nie było, bo u dzieci obserwowanych płyn w tym czasie zwykle ustąpił sam. Nie wykazano wpływu drenów na rozwój mowy, języka, zachowanie ani jakość życia, choć danych na ten temat było mało i nie badano dzieci z już stwierdzonymi zaburzeniami rozwoju. Autorzy uznali, że dla większości dzieci z obustronnym wysiękiem aktywna obserwacja jest właściwym postępowaniem [6]. Wysięk nawraca po drenach u około 20% dzieci po roku lub później; część z nich wymaga ponownego zabiegu [2].

## Zabieg i powrót do formy

U dzieci paracentezę i założenie drenów wykonuje się w znieczuleniu ogólnym, przez przewód słuchowy, pod mikroskopem. Zabieg trwa krótko i zwykle odbywa się w trybie jednodniowym. Szczegóły przebiegu opisuje strona zabiegu, do której link znajduje się niżej.

Po odessaniu płynu słuch często poprawia się od razu [2]. Przez pierwsze dni może pojawić się niewielki wyciek z ucha. Zasady ochrony przed wodą ustala laryngolog: wytyczne NICE mówią o około 2 tygodniach po zabiegu (bez pływania, ostrożnie przy myciu głowy), a polskie źródła zalecają unikanie pływania i nurkowania przez cały czas utrzymywania się drenu [2][4]. Nie należy czyścić uszu patyczkami ani stosować kropli bez zalecenia lekarza [2]. Dren wypada zwykle sam po 6–12 miesiącach, a otwór w błonie się zamyka [1]. Potrzebne są kontrole laryngologiczne z badaniem słuchu, bo wysięk może nawrócić [2].

## Korzyści i ograniczenia

**Co przemawia za zabiegiem**

- Niemal natychmiastowa poprawa słuchu, co ma znaczenie w okresie intensywnego rozwoju mowy [2][6].
- Dren zapobiega ponownemu gromadzeniu się płynu przez czas, gdy pozostaje w błonie bębenkowej [1].

**Ograniczenia i ryzyko**

- Korzyść słuchowa jest największa w pierwszych miesiącach i zanika w ciągu roku w porównaniu z obserwacją [6].
- Wysięk może nawrócić po wypadnięciu drenu [2].
- Możliwe powikłania: wyciek z ucha (zakażenie), zwykle leczony kroplami; przedwczesne wypadnięcie lub zatkanie drenu; utrzymująca się perforacja błony bębenkowej (rzadko, czasem wymaga zabiegu); tympanoskleroza, czyli bliznowate zwapnienia w błonie, stwierdzane nawet w jednej trzeciej uszu po drenach, zwykle bez wpływu na słuch; miejscowy zanik błony; ryzyko związane ze znieczuleniem [4][6].

## Skierowanie i NFZ

Na wizytę w poradni laryngologicznej w ramach NFZ potrzebne jest skierowanie, na przykład od lekarza rodzinnego lub pediatry. Jest ważne, dopóki trwa przyczyna, z powodu której je wystawiono; dalsze badania słuchu i ewentualne skierowanie na zabieg wystawia już specjalista [11]. Wizyta odpłatna nie wymaga skierowania.

## Kiedy pilnie do lekarza / 112

Zadzwoń pod **112** lub jedź na najbliższy szpitalny oddział ratunkowy, jeśli u dziecka z zapaleniem ucha wystąpią objawy mogące świadczyć o powikłaniach: obrzęk i zaczerwienienie za uchem z odstawaniem małżowiny, asymetria twarzy (opadanie kącika ust, niedomykanie oka), silne zawroty głowy z wymiotami, sztywność karku, bardzo wysoka gorączka z wyraźnym pogorszeniem stanu ogólnego [9].

Pilnie skontaktuj się z lekarzem przy nagłym pogorszeniu słuchu, silnym bólu ucha, ropnym lub krwistym wycieku utrzymującym się kilka dni oraz gdy po zabiegu dziecko ma wysoką gorączkę [4][8]. Centrum Medyczne MEDICOS nie prowadzi szpitalnego oddziału ratunkowego.

Informacje o paracentezie i drenażu wentylacyjnym w CM MEDICOS: [Paracenteza (nacięcie błony bębenkowej) i drenaż wentylacyjny ucha](/paracenteza/).

## Najczęstsze pytania

**Czy płyn w uchu może sam zniknąć?** Tak, i dzieje się tak najczęściej. Przeciętny epizod trwa 6–10 tygodni, a dłużej niż 3 miesiące utrzymuje się u około 10% dzieci. Dlatego leczenie zaczyna się od obserwacji z kontrolą słuchu [1][3].

**Czy krople do nosa albo syrop „na katar” pomogą na wysięk?** Nie. Wytyczne zalecają, by nie stosować w leczeniu wysięku antybiotyków, sterydów, leków przeciwhistaminowych ani obkurczających — nie przyspieszają one ustąpienia płynu. Leczy się natomiast współistniejący katar czy alergię [4][5].

**Jak sprawdzić słuch u dwulatka?** Dla małych dzieci istnieją metody dostosowane do wieku: audiometria z nagrodą wzrokową, audiometria zabawowa, otoemisje akustyczne oraz tympanometria, która wykrywa płyn w uchu. Badania są niebolesne i trwają kilka minut [2][8].

**Czy z drenami można pływać?** Przez pierwsze tygodnie po zabiegu zaleca się ochronę ucha przed wodą. Dalsze zasady, w tym kwestię pływania w czasie utrzymywania się drenu, ustala laryngolog, bo źródła różnią się tu zaleceniami [2][4].

**Czy dreny poprawią mowę dziecka?** Dreny poprawiają słuch, a dobry słuch jest warunkiem rozwoju mowy. Badania nie wykazały jednak, by same dreny przyspieszały rozwój mowy w porównaniu z obserwacją; nie badano w nich dzieci z już rozpoznanymi zaburzeniami mowy. Przy opóźnieniu mowy potrzebna jest też ocena logopedyczna [5][6].

### Zobacz źródła, na podstawie których napisaliśmy ten artykuł(12)

1. NHS. Glue ear.
2. Zakrzewska A. Wysiękowe zapalenie ucha środkowego. Medycyna Praktyczna dla pacjentów.
3. Medycyna Praktyczna, 5000 pytań z pediatrii. Jakie jest postępowanie w wysiękowym zapaleniu ucha? .
4. NICE. Otitis media with effusion in under 12s (NG233), 2023 — Recommendations.
5. Rosenfeld R.M. i wsp. Clinical Practice Guideline: Otitis Media with Effusion (Update). AAO-HNS, Otolaryngol Head Neck Surg 2016;154(1 Suppl):S1–S41.
6. Browning G.G. i wsp. Grommets (ventilation tubes) for hearing loss associated with otitis media with effusion in children. Cochrane Database Syst Rev 2022.
7. Perera R. i wsp. Autoinflation for hearing loss associated with otitis media with effusion. Cochrane Database Syst Rev 2022.
8. NHS. Hearing tests (w tym badania słuchu u dzieci).
9. Hassmann-Poznańska E. Jakie są wskazania do paracentezy w przebiegu ostrego zapalenia ucha środkowego? Medycyna Praktyczna, 5000 pytań z pediatrii. .
10. NHS. Adenoidectomy.
11. pacjent.gov.pl. Skierowanie do specjalisty.
12. Skotnicka B. Przerost migdałków u dzieci. Medycyna Praktyczna dla pacjentów.

---

*Artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie zastępuje konsultacji lekarskiej, diagnozy ani leczenia. Decyzję o badaniach i leczeniu podejmuje lekarz po zbadaniu pacjenta.* *Data weryfikacji: 2026-10.*

## Zabieg opisany w artykule

- [Paracenteza (nacięcie błony bębenkowej) i drenaż wentylacyjny ucha](https://poligon.cmmedicos.pl/paracenteza/)