Żylaki kończyn dolnych — kiedy się zgłosić i jakie są metody leczenia

Autor: [DO UZUPEŁNIENIA] · Recenzja medyczna: [DO UZUPEŁNIENIA — lekarz chirurg naczyniowy MEDICOS] Data publikacji: [DO UZUPEŁNIENIA] · Data weryfikacji merytorycznej: 2026-10

Treść informacyjna. Wybór metody leczenia zależy od wyniku badania USG Doppler, objawów, chorób współistniejących i preferencji pacjenta. Decyzję podejmuje lekarz wspólnie z pacjentem.

Żylaki to poszerzone, kręte żyły powierzchowne, najczęściej na nogach. Są objawem przewlekłej choroby żylnej: zastawki w żyłach nie domykają się, a krew cofa się i zalega [1][4]. Choroba jest częsta, zwłaszcza po 50. roku życia i u kobiet [5]. Zwykle postępuje powoli, przez lata [1]. Nie każde żylaki wymagają zabiegu. Istnieje kilka uznanych metod leczenia, a każda ma swoje zalety i ograniczenia.

Objawy

• widoczne, poszerzone, kręte żyły pod skórą [1],
• uczucie ciężkości, bólu lub pieczenia nóg, nasilające się po długim staniu i zmniejszające się po uniesieniu nóg [1],
• obrzęki kostek, zwłaszcza wieczorem [1][4],
• kurcze łydek [4],
• zmiany skórne: świąd, przebarwienia, suchość, stwardnienie skóry [1][4],
• w zaawansowanej chorobie owrzodzenie, zwykle w okolicy kostki przyśrodkowej [4].

„Pajączki” (teleangiektazje) to drobne, poszerzone naczynka śródskórne. Zwykle są problemem estetycznym, choć mogą towarzyszyć chorobie żylnej.

Kiedy zgłosić się do lekarza

Umów wizytę, gdy [1][2]:

• nogi bolą, swędzą lub puchną,
• żylaki powiększają się albo pojawiają się zmiany skórne,
• na nodze jest rana lub owrzodzenie, które nie goi się od 2 tygodni,
• wystąpiło bolesne, twarde, zaczerwienione pasmo wzdłuż żylaka (zakrzepowe zapalenie żyły powierzchownej). Wymaga ono oceny lekarza i zwykle badania USG [2].

Podstawowym badaniem jest USG Doppler (duplex) żył. Pokazuje, które żyły i zastawki są niewydolne. Od wyniku zależy wybór metody leczenia [1][3][4].

Kiedy pilnie do lekarza / 112

• Krwawienie z żylaka: połóż się, unieś nogę wyżej niż serce i uciskaj miejsce krwawienia czystym opatrunkiem. Gdy krwawienie jest obfite lub nie ustępuje, dzwoń pod 112. Po zatamowaniu krwawienia konieczna jest pilna wizyta u lekarza [1][2]. [Instrukcja pierwszej pomocy (ułożenie, uniesienie nogi, ucisk): DO POTWIERDZENIA PRZEZ RECENZENTA — źródła [1][2] mówią tylko o pilnym kontakcie z lekarzem, nie opisują pierwszej pomocy]
• Obrzęk, ból i ocieplenie całej łydki lub uda, zwłaszcza jednostronne, mogą oznaczać zakrzepicę żył głębokich. Wymagają pilnej oceny lekarskiej tego samego dnia [6].
• Nagła duszność, ból w klatce piersiowej, odkrztuszanie krwi mogą świadczyć o zatorowości płucnej. Dzwoń pod 112 [6].

Centrum Medyczne MEDICOS nie prowadzi szpitalnego oddziału ratunkowego.

Metody leczenia — zalety i ograniczenia

Europejskie (ESVS 2022) i brytyjskie (NICE) wytyczne zalecają, by u większości osób z objawowymi żylakami i potwierdzoną w USG niewydolnością głównych pni żylnych w pierwszej kolejności rozważyć metody wewnątrzżylne [2][3][4]. Wytyczne amerykańskie z lat 2022–2024 traktują metody termiczne i nietermiczne jako równorzędne opcje. Wybór należy podejmować wspólnie z pacjentem, z uwzględnieniem jego preferencji [4]. W praktyce nie ma jednej metody właściwej dla wszystkich.

Leczenie zachowawcze: tryb życia i kompresja

• Na czym polega: ruch (chodzenie, pływanie, rower), redukcja nadwagi, unikanie długiego stania i siedzenia, unoszenie nóg, wyroby uciskowe (pończochy, podkolanówki) dobrane przez lekarza [1][5].
• Zalety: nie wymaga zabiegu. Może zmniejszać obrzęk i dolegliwości [1].
• Ograniczenia: nie usuwa niewydolnych żył i działa tylko wtedy, gdy wyroby są noszone. NICE zaleca kompresję jako leczenie główne tylko wtedy, gdy zabieg nie jest możliwy lub nie jest potrzebny [1][2]. Wyroby uciskowe nie są odpowiednie przy niedokrwieniu tętniczym kończyn [1].
• Leki z grupy flebotropowych mogą łagodzić uczucie ciężkości i obrzęk. Są leczeniem wspomagającym, a nie podstawowym [5].

Skleroterapia (także piana pod kontrolą USG)

• Na czym polega: lekarz wstrzykuje do żyły środek obliterujący w postaci płynu lub piany. Środek uszkadza ścianę naczynia, które się zamyka [1].
• Zalety: wykonywana ambulatoryjnie, bez nacięć. Stosuje się ją przy pajączkach i mniejszych żylakach, a w postaci piany pod kontrolą USG także przy większych żyłach [1][2].
• Ograniczenia i ryzyko: często trzeba kilku sesji. Mogą wystąpić przebarwienia skóry, zwykle przemijające, siatka drobnych naczynek w miejscu zabiegu, zakrzepowe zapalenie leczonej żyły, siniaki. Częstość tych powikłań zależy m.in. od użytego środka [7]. W porównaniu z ablacją termiczną pnia żylnego piana daje w badaniach częściej ponowne otwarcie żyły [8]. Po zabiegu zwykle zaleca się kompresję [1]. W czasie wkłuć można odczuwać ból podobny do zwykłego zastrzyku, a po zabiegu tkliwość w miejscu leczenia. [DO POTWIERDZENIA PRZEZ RECENZENTA]

Ablacja termiczna: laser (EVLA) lub fale o częstotliwości radiowej (RF)

• Na czym polega: lekarz wprowadza do żyły cienki cewnik lub światłowód pod kontrolą USG. Ciepło zamyka niewydolną żyłę. Wokół żyły podaje się dużą ilość rozcieńczonego środka znieczulającego (znieczulenie tumescencyjne) [1][4].
• Zalety: zabieg w znieczuleniu miejscowym, zwykle z powrotem do domu tego samego dnia. Większość zwykłych aktywności można podjąć szybko [1]. Przegląd Cochrane wykazał, że ablacja laserowa i RF są co najmniej tak skuteczne jak operacja klasyczna. Według podsumowań ESVS skuteczność potwierdzono w obserwacjach dłuższych niż 5 lat, przy mniejszej liczbie powikłań pooperacyjnych niż po operacji [3][8].
• Ograniczenia i ryzyko: ból i siniaki po zabiegu, zwykle kilka dni noszenia wyrobów uciskowych [1]. Liczne wkłucia przy znieczuleniu [4]. Przejściowe drętwienie lub mrowienie skóry przy uszkodzeniu drobnych nerwów. Rzadko oparzenie skóry. [Drętwienie i oparzenie: DO POTWIERDZENIA PRZEZ RECENZENTA, bo w zebranych źródłach opisane tylko w przeglądzie EVLA, bez liczb] Zakrzep przy ujściu leczonej żyły do żyły głębokiej (EHIT): w metaanalizie ok. 1,3% przypadków, zakrzepica żył głębokich ok. 0,3%, zatorowość płucna ok. 0,1% [9][10]. Żylaki mogą nawrócić [8].

Metody nietermiczne: klejenie cyjanoakrylanem i ablacja mechaniczno-chemiczna (MOCA)

• Na czym polegają: przy klejeniu lekarz zamyka żyłę od środka klejem medycznym. Przy MOCA obracająca się końcówka cewnika drażni ścianę żyły, a jednocześnie podaje się środek obliterujący [4].
• Zalety: nie wymagają znieczulenia tumescencyjnego ani ciepła. Wystarczy znieczulenie miejscowe w miejscu wkłucia [4]. Według ESVS mogą być rozważane jako alternatywa w ramach wspólnej decyzji z pacjentem [3][4].
• Ograniczenia i ryzyko: wytyczne ESVS dają im słabszy stopień zalecenia (klasa IIa/IIb) niż ablacji termicznej (klasa I) [4]. Częściej dochodzi do ponownego otwarcia żyły, zwłaszcza przy pniach szerszych niż 10 mm [4]. Po klejeniu mogą wystąpić miejscowe reakcje zapalne lub nadwrażliwości. W dużym badaniu japońskim (ponad 24 tys. pacjentów) zapalenie żyły wymagające leczenia wystąpiło u 6,8% pacjentów, a reakcja ogólnoustrojowa wymagająca steroidów u 0,27% [11]. Klej pozostaje w żyle. Dane długoterminowe są krótsze niż dla metod termicznych [3][4].

Operacja klasyczna (podwiązanie i usunięcie żyły, flebektomia)

• Na czym polega: chirurg podwiązuje niewydolną żyłę i usuwa ją przez niewielkie nacięcia. Pojedyncze żylaki usuwa się przez drobne nacięcia (flebektomia). Zabieg zwykle wykonuje się w znieczuleniu ogólnym lub przewodowym [1].
• Zalety: metoda stosowana od dawna, możliwa także wtedy, gdy metody wewnątrzżylne nie są odpowiednie, np. przy bardzo krętych lub nietypowo położonych żyłach [1][2].
• Ograniczenia i ryzyko: więcej bólu i siniaków, które mogą utrzymywać się kilka tygodni. Dłuższy powrót do pracy, zwykle 1–2 tygodnie [1]. Ryzyko krwiaka [4], a także zakażenia rany, uszkodzenia nerwów skórnych i zakrzepicy. [Zakażenie, nerwy, zakrzepica: DO POTWIERDZENIA PRZEZ RECENZENTA] Wytyczne SVS i ESVS traktują ją dziś jako metodę rezerwową [4].

Ciąża

Zabiegów na żylakach zwykle nie wykonuje się w ciąży. Stosuje się kompresję. Żylaki często zmniejszają się po porodzie [1][2].

Nawroty

Żadna metoda nie wyklucza nawrotu. Przewlekła choroba żylna może z czasem obejmować kolejne żyły, dlatego po leczeniu bywają potrzebne kontrole i zabiegi uzupełniające [5][8].

Najczęstsze pytania

Czy żylaki trzeba leczyć, jeśli nie bolą? Nie zawsze. Żylaki bez objawów i powikłań można obserwować. Zabieg rozważa się przy dolegliwościach, zmianach skórnych, owrzodzeniu, zakrzepowym zapaleniu żył lub krwawieniu [1][2].

Czy któraś metoda jest skuteczniejsza od pozostałych? Badania nie wskazują jednej metody właściwej dla wszystkich. Wytyczne zalecają u większości pacjentów z niewydolnością pni żylnych metody wewnątrzżylne, ale wybór zależy od wyniku USG, budowy żył i preferencji pacjenta [2][3][4][8].

Czy zabieg jest refundowany przez NFZ? Zależy to od metody i umowy placówki z NFZ. Zabiegi wykonywane wyłącznie z przyczyn estetycznych zwykle nie są finansowane ze środków publicznych [1]. [Status NFZ dla poszczególnych metod w MEDICOS: DO POTWIERDZENIA PRZEZ KLINIKĘ]

Czy po zabiegu trzeba nosić pończochy uciskowe? Często tak, przez kilka dni do kilku tygodni. Zależy to od metody i zaleceń lekarza. Wytyczne ESVS 2022 osłabiły zalecenie rutynowej kompresji po ablacji termicznej i skleroterapii pianą [1][3].

Czy żylaki mogą wrócić? Tak, po każdej metodzie. Ryzyko zależy m.in. od przebiegu choroby i metody leczenia [5][8].

Źródła

1. NHS. Varicose veins. https://www.nhs.uk/conditions/varicose-veins/
2. NICE CG168. Varicose veins: diagnosis and management. https://www.nice.org.uk/guidance/cg168
3. De Maeseneer M.G. i wsp. European Society for Vascular Surgery (ESVS) 2022 Clinical Practice Guidelines on the Management of Chronic Venous Disease of the Lower Limbs. Eur J Vasc Endovasc Surg 2022;63(2):184–267 (omówienie: https://vascularnews.com/esvs-2022-chronic-venous-disease-guidelines/ ; https://pred.uni-regensburg.de/id/eprint/58854/)
4. Podyplomie.pl — Nowe techniki małoinwazyjne w leczeniu żylaków kończyn dolnych: aktualne wytyczne SVS i ESVS. https://wiedza.podyplomie.pl/chirurgia/43187,nowe-techniki-maloinwazyjne-w-leczeniu-zylakow-konczyn-dolnych-aktualne-wytyczne-svs-i-esvs-oraz
5. Medycyna Praktyczna dla pacjentów — Przewlekła niewydolność żylna: https://www.mp.pl/pacjent/zakrzepica/zylaki/66180,przewlekla-niewydolnosc-zylna ; Przewlekła choroba żylna zbyt często bagatelizowana: https://www.mp.pl/pacjent/zakrzepica/aktualnosci/354607,przewlekla-choroba-zylna-zbyt-czesto-bagatelizowana
6. NHS. Deep vein thrombosis (DVT). https://www.nhs.uk/conditions/deep-vein-thrombosis-dvt/
7. Cochrane — Treatment of telangiectasias and reticular veins (CD012723, 2021). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8507602/ ; https://cochrane.org/fr/CD012723/PVD_traitement-des-telangiectasies-et-des-veines-reticulaires
8. Cochrane — Endovenous ablation (radiofrequency and laser) and foam sclerotherapy versus open surgery for great saphenous vein varices (CD005624). https://cochranelibrary.com/cdsr/doi/10.1002/14651858.CD005624.pub3 ; wcześniejsza wersja: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10889449/
9. Society for Vascular Surgery — Endovenous thermal ablation and thrombotic complications. https://vascular.org/news-advocacy/articles-press-releases/endovenous-thermal-ablation-and-thrombotic-complications
10. Phlebological Review (Termedia) — Local thrombotic complications of endovenous ablation: ablation-related thrombus extension. https://www.termedia.pl/Local-thrombotic-complications-of-endovenous-ablation-ablation-related-thrombus-extension,76,56253,1,1.html
11. Safety assessment of cyanoacrylate closure for treatment of varicose veins in a large-scale national survey in Japan. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12014294/

Mapa twierdzeń → źródła: objawy [1][4][5]; kiedy do lekarza [1][2]; objawy alarmowe [1][2][6]; kolejność metod w wytycznych [2][3][4]; kompresja [1][2]; skleroterapia [1][7][8]; ablacja termiczna [1][3][4][8][9][10]; klejenie i MOCA [3][4][11]; operacja [1][2][4]; ciąża [1][2]; nawroty [5][8].