Rekonstrukcja więzadła krzyżowego przedniego (ACL)

Czym jest zabieg

Więzadło krzyżowe przednie (ACL) biegnie wewnątrz stawu kolanowego. Ogranicza przesuwanie się kości piszczelowej do przodu względem udowej i stabilizuje kolano przy ruchach skrętnych. Zerwane ACL rzadko goi się samoistnie. Rekonstrukcja polega na zastąpieniu go przeszczepem ścięgna, najczęściej pobranym od pacjenta (np. ze ścięgien mięśni kulszowo-goleniowych, więzadła rzepki lub ścięgna mięśnia czworogłowego). Przeszczep mocuje się w kanałach kostnych implantami, które zwykle pozostają w kości na stałe. [1][2][3]

Do zerwania ACL dochodzi najczęściej przy nagłej zmianie kierunku, lądowaniu po skoku lub skręcie kolana, często bez bezpośredniego uderzenia. Typowe objawy to „trzask”, uczucie uciekania kolana i obrzęk narastający w ciągu kilku–kilkudziesięciu godzin. Urazowi często towarzyszy uszkodzenie łąkotki lub innych więzadeł. [2][3]

Wskazania

Operację rozważa się zwłaszcza, gdy: [1][2][4]

• kolano „ucieka” w codziennych czynnościach mimo rehabilitacji,
• pacjent chce wrócić do sportu z obrotami, skokami i zmianami kierunku,
• współistnieją inne uszkodzenia wymagające naprawy (np. łąkotki),
• uszkodzona łąkotka zablokowała staw – to wskazanie pilniejsze.

Kiedy operacja nie jest konieczna – alternatywy

Nie każde zerwanie ACL wymaga operacji. Część osób, zwłaszcza mniej aktywnych sportowo, funkcjonuje dobrze po ukierunkowanej rehabilitacji (wzmacnianie mięśni uda, trening równowagi i kontroli ruchu), czasem z ortezą. [1][2][4]

W badaniach z randomizacją u młodych, aktywnych dorosłych strategia „najpierw rehabilitacja, operacja w razie potrzeby” dawała po 2 i 5 latach wyniki zbliżone do wczesnej rekonstrukcji, a rekonstrukcję ostatecznie przeszło około 40–50% osób z tej grupy (zależnie od badania i czasu obserwacji). Inne badanie z randomizacją (ACL SNNAP, 2022), obejmujące pacjentów z utrzymującą się niestabilnością po dawniejszym urazie, wykazało lepsze wyniki po rekonstrukcji niż po samej rehabilitacji. Wyniki badań nie są więc jednoznaczne, a decyzję podejmuje się indywidualnie, z uwzględnieniem wieku, aktywności, objawów i uszkodzeń towarzyszących. [5][6][1]

Wytyczne AAOS (w omówieniu dla pacjentów) wymieniają około 12 tygodni leczenia zachowawczego przy świeżym izolowanym zerwaniu i – jeśli operacja okaże się potrzebna – wykonanie jej w ciągu kilku miesięcy, aby zmniejszyć ryzyko wtórnych uszkodzeń łąkotki i chrząstki. [4]

Kwalifikacja i przygotowanie

Lekarz ocenia stabilność kolana w badaniu. Rezonans magnetyczny pokazuje zakres uszkodzeń więzadeł, łąkotek i chrząstki, a RTG – ewentualne złamania. Przed zabiegiem często zaleca się fizjoterapię, by zmniejszyć obrzęk i odzyskać pełny wyprost. [2][3][4]

Zakres badań przed znieczuleniem ustala lekarz. Zwykle obejmuje on co najmniej podstawowe badania krwi. U osób z chorobami przewlekłymi lekarz może zlecić dodatkowe badania. [DO POTWIERDZENIA PRZEZ KLINIKĘ: aktualna lista badań w MEDICOS]

Przebieg i znieczulenie

Zabieg wykonuje się zwykle artroskopowo, przez kilka niewielkich nacięć. Ortopeda najpierw ocenia wszystkie struktury stawu, następnie pobiera przeszczep, wykonuje kanały w kości i mocuje w nich nowe więzadło. Operacja trwa zwykle od 1 do 3 godzin. Wykonuje się ją w znieczuleniu ogólnym albo podpajęczynówkowym („do kręgosłupa”). Po zabiegu wiele ośrodków wypisuje pacjenta tego samego dnia. [1][3]

W MEDICOS: rodzaj znieczulenia, rodzaj przeszczepu i czas pobytu – [DO POTWIERDZENIA PRZEZ KLINIKĘ].

Po zabiegu i rekonwalescencja

Rehabilitacja zaczyna się od pierwszych dni. Pacjent uczy się chodzić o kulach, a o ortezie decyduje lekarz. Cele pierwszych tygodni to zmniejszenie obrzęku, odzyskanie wyprostu i kontrola mięśnia czworogłowego. [2][4]

Pełna rehabilitacja trwa zwykle 6–9 miesięcy, czasem do roku. Do sportu z obrotami i skokami większość pacjentów wraca po 6–12 miesiącach, po spełnieniu kryteriów siły i kontroli ruchu, a nie wyłącznie po upływie czasu. [2][4]

Możliwe powikłania

Jak każda operacja, rekonstrukcja ACL wiąże się z ryzykiem. Należą do niego: [2][4][1]

• zakażenie (rzadkie),
• zakrzepica żył kończyny dolnej, w rzadkich przypadkach z zatorowością płucną,
• sztywność kolana, czasem wymagająca dodatkowego zabiegu,
• ból przedniej części kolana lub przy klękaniu (częściej przy przeszczepie z więzadła rzepki),
• ponowne zerwanie przeszczepu lub uszkodzenie łąkotki w przyszłości,
• dolegliwości w miejscu pobrania przeszczepu, zaburzenia czucia skóry wokół blizn.

Uraz ACL, niezależnie od sposobu leczenia, zwiększa ryzyko wcześniejszej choroby zwyrodnieniowej kolana. Część pacjentów nie wraca do poziomu sportowego sprzed urazu. [2]

Kiedy pilnie skontaktować się z lekarzem

Skontaktuj się z lekarzem prowadzącym lub placówką, jeśli pojawią się: gorączka lub dreszcze, narastające zaczerwienienie, ocieplenie lub wyciek z rany, silny ból niereagujący na leki, drętwienie lub mrowienie stopy. Ból, obrzęk i tkliwość łydki mogą oznaczać zakrzepicę. Nagła duszność, ból w klatce piersiowej lub odkrztuszanie krwi to stan nagły – dzwoń pod 112. [7]

NFZ / odpłatnie

[DO POTWIERDZENIA PRZEZ KLINIKĘ: czy rekonstrukcja ACL jest wykonywana w MEDICOS w ramach umowy z NFZ, odpłatnie czy w obu trybach]. Terminy świadczeń finansowanych przez NFZ można sprawdzić na stronie terminyleczenia.nfz.gov.pl lub w rejestracji.

Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O wskazaniach, metodzie i przygotowaniu decyduje lekarz po badaniu. W stanach nagłych dzwoń pod 112 lub zgłoś się na SOR – Centrum Medyczne MEDICOS nie jest szpitalnym oddziałem ratunkowym.

Data publikacji: [DO UZUPEŁNIENIA] · Data weryfikacji: 2026-10 · Recenzja medyczna: [DO UZUPEŁNIENIA — lekarz MEDICOS]

Źródła

1. NHS – Why ACL surgery is done / How ACL surgery is done: https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/acl-anterior-cruciate-ligament-surgery/why-its-done/ oraz https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/acl-anterior-cruciate-ligament-surgery/how-its-done/ (nie każde uszkodzenie wymaga operacji; znieczulenie ogólne lub podpajęczynówkowe; 1–3 h; przeszczep, implanty pozostają)
2. Medycyna Praktyczna (mp.pl) – Uszkodzenia więzadeł krzyżowych: https://www.mp.pl/pacjent/ortopedia/choroby-urazy/246540,uszkodzenia-wiezadel-krzyzowych (wybór leczenia indywidualny, fizjoterapia 6–9 mies., do roku; powikłania; zwyrodnienie)
3. AAOS OrthoInfo – Anterior Cruciate Ligament (ACL) Injuries: https://www.orthoinfo.org/diseases–conditions/anterior-cruciate-ligament-acl-injuries/ (mechanizm, objawy, diagnostyka, urazy towarzyszące)
4. AAOS OrthoInfo – ACL Injury: Does It Require Surgery?: https://www.orthoinfo.org/treatment/acl-injury-does-it-require-surgery/ (12 tygodni leczenia zachowawczego, rodzaje przeszczepów, powrót do sportu 6–12 mies., powikłania)
5. Frobell RB i wsp. (badanie KANON), N Engl J Med 2010;363:331–342: https://doi.org/10.1056/NEJMoa0907797 oraz wyniki 5-letnie, BMJ 2013;346:f232: https://doi.org/10.1136/bmj.f232; Reijman M i wsp. (badanie COMPARE), BMJ 2021;372:n375: https://www.bmj.com/content/372/bmj.n375
6. Beard DJ i wsp., ACL SNNAP (rehabilitacja vs rekonstrukcja przy przewlekłej niestabilności), Lancet 2022;400:605–615: https://doi.org/10.1016/S0140-6736(22)01424-6 oraz rejestr badania: https://www.isrctn.com/ISRCTN10110685; analiza kosztów i efektów na danych KANON (Am J Sports Med 2014): https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4222991/
7. NHS – Arthroscopy (objawy wymagające pilnego kontaktu po zabiegu na kolanie): https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/arthroscopy/ oraz NHS – DVT: https://www.nhs.uk/conditions/deep-vein-thrombosis-dvt/